LÀM THẾ NÀO HỌC TỐT NHẤT KHI DỊCH MỘT BÀI TRÊN TED
TED là dự án phi lợi nhuận với sứ mệnh lan tỏa tri thức. Đến với TED, bạn có những lợi ích dễ thấy nhất:
Đầu tiên, bạn được tiếp thu những tri thức mới nhất trên toàn thế giới từ các chuyên gia đầu ngành và được truyền cảm hứng bởi những tấm gương dám nghĩ dám làm, tinh thần vượt khó và lòng nhân đạo.
Thứ hai, trở thành thành viên dịch thuật của TED, bạn được rèn luyện khả năng Anh ngữ của mình.
Thứ ba, bạn kết bạn với rất nhiều tình nguyện viên tham gia dịch thuật trên TED.
Các bạn hãy cố gắng đọc hết những hướng dẫn dưới đây, tất cả mình lấy xuống từ TED để đề phòng trường hợp bạn hơi lười biếng...
1. Một số hướng dẫn khi dịch bài trên TED.com
TED không đòi hỏi bạn phải là một người được đào tạo chính quy, nhưng bạn hãy chắc chắn bạn lưu loát cả hai ngôn ngữ và thực sự nghiêm túc với vai trò dịch thuật ý tưởng của một người khác.
Nếu khả năng của bạn không tốt lắm, bạn không phải từ bỏ công việc dịch thuật. Nhưng bạn hãy cam đoan rằng bạn sẽ nghiên cứu và dành thời gian cho việc dịch thuật để có một bản dịch chính xác. Bạn cũng nên xem xét kỹ lưỡng bài diễn thuyết mà bạn chọn dịch, hãy chọn lĩnh vực mà bạn am hiểu.
Nếu bạn làm việc với một bài diễn thuyết không thuộc lĩnh vực chuyên môn của bạn, hãy chắc rằng bạn nghiên cứu các thuật ngữ hoặc hỏi lời khuyên của những người khác trong lĩnh vực đó. Nếu bạn gặp khó khăn với một cụm từ cụ thể hay một biệt ngữ, hãy hỏi lời khuyên từ những người dịch thuật khác của TED hoặc liên hệ với nhóm làm phụ đề của TED.
2. Văn phong của TED:
Ngôn ngữ giao tiếp thân mật hơn là trịnh trọng. Hiện đại hơn là cổ điển.
Mang đậm phong cách cá nhân của người diễn thuyết hơn là chung chung. Người dịch phải theo sát ngữ điệu và dòng chảy của bài diễn thuyết. Hãy cố gắng tìm màu sắc, năng lượng và “hồn thơ riêng” trong phong cách của mỗi người nói và lột tả chúng bằng những từ, cụm từ thích hợp. Không nhất thiết phải dịch quá trịnh trọng và rập khuôn.
Mang tính toàn cầu hơn là địa phương. Vì khán giả của TED là công dân toàn cầu, do đó không nên sử dụng từ lóng, ngôn ngữ địa phương. Phong cách của TED phải tập trung vào những từ, cụm từ mang tính đại chúng và phổ thông.
Hướng dẫn cụ thể:
- Thành ngữ: bạn không nên dịch sát nghĩa từng từ một trong thành ngữ. Sẽ tốt hơn nếu bạn có một cách diễn đạt giống hoặc tương tự thay thế. Nếu bạn không tìm được cách diễn đạt giống vậy, bạn nên chọn cách dịch ít gây bối rối cho người đọc nhất, thậm chí nếu cách này hơi thô so với bản gốc.
- Không nên dịch những từ như TED, TED Prize, TEDTalks.
- Tiêu đề của tác phẩm: Đối với sách, phim, tạp chí, thơ, tốt nhất là bạn nên xác định xem tiêu đề của tác phẩm đã được dịch ra ngôn ngữ của bạn chưa, nếu có thì bạn hãy sử dụng tiêu đề này; nếu chưa, bạn hãy dịch tiêu đề gần nhất với ý nghĩa của bản gốc.
- Danh từ riêng: Đối với tên người, không bao giờ được dịch tên riêng. Đối với nơi chốn, hãy sử dụng tên thông dụng của nơi đó trong ngôn ngữ của bạn. Nếu tên của nơi đó không tìm thấy trong vốn từ, hãy chuyển ngữ nó (viết các từ, chữ bằng hoặc thành một thứ chữ khác)
- Dấu câu: Dấu câu phục vụ cho phong cách của người nói. Hãy tìm dấu câu giúp tăng khả năng đọc nhưng vẫn giữ được dòng chảy xuyên suốt của bài nói. Hãy luôn sử dụng dấu câu thông dụng trong ngôn ngữ mà bạn dịch.
- Bộ ký tự: sử dụng bộ kí tự chuẩn Unicode .
- Đơn vị đo lường: bạn có thể chuyển đổi đơn vị đo lường để người đọc dễ hiểu. Hãy sử dụng Google unit conversion tool.
3. Cách bạn làm việc với vai trò một reviewer:
Người dịch và reviewer nên tự liên lạc với nhau và cùng hợp tác. Bạn có thể tìm thấy những người dịch khác bằng cách chọn “Translations”, sau đó chọn “Our translators” ở những thẻ ở cột ngoài cùng bên trái giao diện.
Mục đích của việc xem lại bài dịch (review) là để phát hiện lỗi sai trong quá trình dịch thuật và tìm một tiếng nói chung để cải thiện phong cách cũng như làm sáng tỏ bài dịch. Khi bạn review, bạn nên kiểm tra lỗi đánh máy, lỗi dấu câu, và lỗi dịch sai.
Reviewer nên liên lạc với người dịch và bàn bạc về bất kì thay đổi nào. Để hợp tác tốt nhất, bạn nên:
- Có hướng dẫn và phản hồi rõ ràng
- Xem xét bài dịch một cách nhẹ nhàng, không nên quá khắt khe
- Hãy có những đề nghị lịch sự với người dịch xuất phát vì mục đích công việc chứ không phải vì cá nhân.
- Những thành ngữ, từ lóng, biệt ngữ kỹ thuật rất đa dạng từ nơi này đến nơi khác, cho nên bạn hãy thống nhất với người dịch về cách sử dụng từ, cụm từ thông dụng nhất.
Kinh nghiệm cá nhân:
Với quan điểm cá nhân của mình khi là thành viên của TED, mình xin chia sẻ một số điều sau:
- Với vai trò là một người dịch (translators), mình thường làm như sau:
- Mình xem các video của TED và tìm video mình thích để dịch. Thường những video này thuộc chuyên môn của mình hoặc mình thích và có kiến thức cơ bản về nó.
- Khi dịch, mình làm như sau:
o Xem video từ 1-2 lần để nắm bắt phong cách của người nói (hài hước, trịnh trọng hay mộc mạc) và nội dung cơ bản của bài nói
o Mở hai trang (1 trang chạy video, 1 trang dotSUB để dịch). Mình sẽ chia video thành từng đoạn nhỏ để vừa xem vừa dịch cho sát với phong cách của tác giả
o Mình sử dụng từ điển Cambridge, hệ thống tra từ trên www.tratu.vn, www.hellochao.com để tra từ vựng, thành ngữ (idiom), cụm từ (phrase)
o Với những bài nói về khoa học, kỹ thuật có nhiều từ chuyên môn, mình sử dụng google để tra tìm nghĩa những từ đó, đồng thời tìm những bài viết có liên quan để hiểu sâu hơn. Thường thì mình sẽ chú thích thêm cả từ gốc tiếng Anh và từ viết tắt. Ví dụ: tinh tinh lùn (chimpanzee) khi đọc những bài liên quan mình sẽ hiểu thêm về nó
o Nếu bạn chọn một bài không thuộc chuyên môn của mình thì ngoài những công cụ trên, tốt nhất là bạn nên hỏi người có kiến thức hỏi thêm để có một bài dịch chính xác.
o Văn phong tiếng Anh sẽ có cấu trúc hơi khác tiếng Việt, vì vậy để cho suôn sẻ và logic, đôi khi mình có thể đảo ngữ, thêm thắt vài từ nối mà không làm ảnh hưởng đến ý nghĩa câu nói. Ví dụ: Tôi, là một nhà khoa học, tin rằng… thì có thể được diễn đạt là Là một nhà khoa học, tôi tin rằng…
o Sau khi dịch xong, mình sẽ xem video với phụ đề của mình để xem văn phong đã lưu loát chưa, và có còn lỗi không.
o Sau khi hoàn tất, mình sẽ chọn người review cho mình, và thường là những chuyên gia hoặc những người có văn phong tiếng Anh lưu loát trên TED. Mình xem một vài video của họ và gửi email cho họ trên TED luôn.
- Khi là một reviewer:
- Khi chọn bài review, mình sẽ chọn bài thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình để có thể sửa lỗi cho người dịch. Một điều nữa đó là, nếu bạn tự nguyện đăng kí review cho một người, bạn có thể nhờ họ review lại cho bạn.
- Khi review, bạn cũng nên thực hiện như khi bạn dịch bài vì bạn đang sửa lỗi cho người ta, tất nhiên là bạn sẽ đỡ vất vả hơn nhiều.
TpHCM, ngày 15 tháng 06 năm 2011
Người viết
Bạn cho mình hỏi mình đang học dịch thuật và mình rất muốn tham gia dịch thuật trên TEDvn để học hỏi và rèn luyện kỹ năng của mình, vậy mình phải làm thế nào để được tham gia ạ? Cảm ơn bạn rất nhiều.
Trả lờiXóaHic. Bạn gửi cmt ko đăng nhập thì mình trả lời bạn cũng không đọc được.
XóaNếu bạn có tình cờ đọc được thì tham gia nhóm mình ở link này nhé:
https://www.facebook.com/groups/tedvn/